Gezond = vies?!?

Hoe je gezond en tóch lekker kunt eten

Gezond eten heeft voor velen een bijklank van vies en saai. Andersom zou haast alles wat lekker is ook ongezond zijn. Gelukkig zijn er heel veel gezonde dingen die heel erg lekker zijn, en die ook een goede vervanging voor ongezonde lekkere dingen kunnen bieden.

Een beetje zwart-wit kun je voedingsmiddelen in deze categorieën indelen, met de smaak al naar gelang je eigen voorkeuren:

 

Je moet dan wel eerst weten wat nu gezond is en wat niet. Dat staat op deze pagina uitgelegd. Er zullen voor veel lijners wat verrassingen in deze lijst staan. Wie denkt er bijv. aan dat pindakaas gezond is (tenzij je allergisch bent voor pinda's dan)? Of dat aardappelen helemaal niet zo gezond zijn als het Voedingscentrum ons wil doen geloven? Dus neem die lijst eerst even door, als je dat niet al gedaan had.

Wat natuurlijk het allermoeilijkste is om te laten staan, zijn de ongezonde, lekkere producten. En daar zijn er nogal wat van! Dat zijn de zoete en/of vette dingen waarmee je als lijner keer op keer 'zondigt'. Daar moet dus een vervanging uit de groep 'gezond en lekker' voor gevonden te worden, wil je blijvend controle over je voedingspatroon krijgen. Het goede nieuws: je hoeft niet eens zoveel in te leveren op smaak. Zoet en vet bestaat namelijk ook in de gezonde groep!

Zolang je het met mate eet, is fruitsuiker een zeer goede vervanging van gewone (biet/riet)suiker. Natuurlijk bevat fruitsuiker ook calorieën, dus je kunt er niet onbeperkt van eten. Maar om je trek naar zoetigheid te stillen, kun je prima snoepen van rozijnen of krenten, of je eet als toetje magere kwark met ananas op eigen sap i.p.v. vanillevla. Andere mogelijkheden zijn honing (bijv. i.p.v. suiker in de thee) en diksap (i.p.v. gewone, bietsuikerhoudende siroop en limonade). Kunstmatige zoetstoffen zijn overigens niet zo aan te raden. Het zijn onnatuurlijke stoffen, waarvan nog niet in alle gevallen de lange-termijneffecten goed bekend zijn (bijv. in geval van aspartaam). Verder doen ze je lichaam denken, dat er suiker aankomt (wat vervolgens niet gebeurt) en daardoor kunnen ze het hongergevoel juist versterken. Dus gebruik lightproducten met mate.

Voor vette, ongezonde dingen geldt eigenlijk hetzelfde: ook die zijn vervangbaar. Als je zin hebt in chips, een vette snack of frites, kijk dan eens naar de volgende, misschien op het eerste oog niet allemaal zo voor de hand liggende alternatieven. Naturel noten, een stukje roggebrood met haring, een gevuld eitje (mayonaise bevat prima vetten en nauwelijks suiker!), volkorenstokbrood wat je doopt in extra vierge (koudgeperste) olijfolie van goede kwaliteit, of waarom geen Waldkorn-boterham met pindakaas? Met een beetje creativiteit kun je vast zelf nog meer verzinnen met de vette voedingsmiddelen uit de gezonde groep. Deze producten zitten allemaal boordevol onverzadigde vetzuren (en geen transvetzuren) en ze geven hetzelfde smeuïge gevoel in je mond als de ongezonde vette producten. Dus de volgende keer als je aan het winkelen bent en je eigenlijk voor een snelle hap bij de McDonald's wilt binnenstappen, ga dan voor de verandering eens naar de visboer (kauwgom meenemen ;-) Wel ook hier weer uitkijken met de hoeveelheid, want ook onverzadigd vet bevat zeer veel energie.

Het moeilijkst te vervangen zijn voedingsmiddelen met zowel suiker als vet. Slagroom, ijs, koekjes, taart etc. Er zijn wel wat vervangingen te verzinnen. Bijv. magere kwark met vruchten op eigen sap bevat geen greintje vet, maar smaakt door de smeuïgheid van het eiwit uit de kwark toch heel vol. Stroopwafels van de reformzaak bevatten volkorenmeel, ongeharde plantaardige olie en vruchtensuiker en ze smaken heerlijk. Maar de keuze is beperkt en je zult jezelf dus uiteindelijk toch moeten afwennen van deze dingen, wil je gezond eten en blijvend je gewicht onder controle houden. Natuurlijk mag je best wel eens zondigen, maar in je basisvoeding moeten deze producten, na een gewenningsperiode, niet meer voorkomen. Je kunt bijv. gerust op een verjaardag een stukje taart nemen, maar wordt er wekelijks getracteerd op je werk, sla het dan af. Hetzelfde idee met ijs: is het dertig graden, ga gerust eens met een vriendin naar de ijssalon, maar leg geen pak Magnums in de vriezer. Leer de enkele keren dat je zulk soort dingen eet, te zien als een tractatie voor jezelf en voel je er niet slecht over. Door één keer iets slechts te eten, wordt je niet dik. Overgewicht ontstaat en wordt in stand gehouden door een structureel ongezonde voedingsgewoonte (dat kan overigens ook zijn dat je juist veel te weinig eet, dit komt vaker voor dan je denkt!) en niet door iets wat je misschien 1x per maand doet.

Een geval apart vormt chocolade. Er is niet echt iets wat dit kan vervangen. Als je verslaafd bent aan de stoffen in chocolade, waarvan zo vaak geschreven wordt dat ze zo'n grote invloed op vrouwen hebben, dan zou je kunnen overwegen om (echte, zwarte) pure chocola te nemen. Deze is wel bitter, want er is geen suiker aan toegevoegd! En op termijn is het beter om af te bouwen, wat je waarschijnlijk wel lukt als je je trek in tussendoortjes hebt bedwongen door 5 keer per dag een volwaardige (kleine) maaltijd te nemen. Door regelmatig en gezond eten ga je ook beter in je vel zitten en dan zal bijv. je behoefte aan chocolade net voor de menstruatie vanzelf afnemen.

Goed, tot zover lekker en ongezond, maar hoe zit het dan met de andere smaakcategorieën gezonde en ongezonde voedingsmiddelen? Het lijkt me duidelijk dat je ongezonde, vieze dingen niet gaat eten. Bijv. zo'n glibberige, dikke vetrand aan een stuk vlees laat je liggen. Dat is dus makkelijk. Ongezonde, saaie of neutraal smakende producten eet je ook niet voor je lol, maar je kiest ze misschien om andere redenen dan de smaak, bijv. voor het gemak of de prijs. Het is voor iedereen verschillend wat nou neutraal, vies of lekker smaakt. Een voorbeeld voor mij van een neutraal smakend, ongezond voedingsmiddel zou kunnen zijn: aardappelpureepoeder. Ik vind het niet heel erg lekker (ook niet vies), maar het is wel simpel, snel klaar en dus een gemakkelijke keuze. Het kost meer moeite om een interessant gerecht te verzinnen met zilvervliesrijst, volkorenpasta of een ander volkorenproduct. Je zult dus vaak moeten inleveren op gemak, als je gezond wilt eten.

Gezonde voeding is haast niet in kant-en-klaarvorm te vinden. Maak je je eten klaar met losse ingrediënten, dan weet je precies wat erin zit en kun je ook kiezen voor de gezonde varianten.Deze mogen zowel vers als geconserveerd (gedroogd, diepgevroren of ingeblikt) zijn. Fabrikanten van kant-en-klaarproducten kiezen voor de goedkoopste samenstelling en dat betekent ook bijna altijd: de ongezondste ingrediënten. Bijv. wit meel i.p.v. volkorenmeel; gebrek aan vlees of vleesvervangers in de maaltijd; gehard vet (langer houdbaar) i.p.v. hoogwaardige plantaardige olie en zo kan ik nog wel even doorgaan. Het beste kun je dus zelf aan de slag gaan met losse ingrediënten. Dit vergt misschien een aanpassing van je levensstijl, want je kunt niet elke dag even snel iets in de magnetron gooien. Een mooie tussenoplossing is: enkele dagen in de week (gezond) koken en dan zorgen dat er eten overblijft. Je kunt dat in de koelkast of vriezer bewaren voor een volgende maaltijd. Zorg er zo bijv. in het weekend voor, dat je doordeweeks na een drukke werkdag niet ook nog eens een half uur in de keuken moet gaan staan.

Gezonde, lekkere producten kunnen als vervanging voor ongezonde, lekkere voedingsmiddelen dienen. Dat is hierboven uitgebreid besproken. Ook staan ze gewoon op zichzelf en je eet ze waarschijnlijk nu al: fruit, groenten, noten, magere vleessoorten, vette vis (al naargelang je van deze producten houdt, natuurlijk). Probeer eens nieuwe dingen uit, bijv. door met de groenteman of visboer te overleggen, of door nieuwe recepten op te zoeken. Hoe breder je repertoire in de keuken, hoe beter!

Er zijn ook gezonde, neutraal smakende voedingsmiddelen. Voor mij is een voorbeeld: havermoutpap. Niet vies, maar (met melk) ook niet lekker. Ik neem het als ik weinig tijd heb en toch iets degelijks naar binnen wil krijgen. Even 1 minuut in de magnetron en het is daarna binnen enkele minuten naar binnen te schuiven. Overigens is havermoutpap met een scheutje diksap al een stuk interessanter qua smaak. Het is belangrijk om ook gezonde, saaie voedingsmiddelen te gebruiken. Het is geen straf, maar je moet ze liefst wel combineren in een maaltijd met minstens één ding wat je wél echt lekker vindt. Anders kan het je gaan vervelen en kan het richting de categorie gezond en vies verhuizen. Een voorbeeld van iets saais met iets lekkers is voor mij: een bord havermoutpap en daarnaast een bakje magere kwark met ananas op eigen sap (wat ik echt heerlijk vind). Of een stukje roggebrood met tonijn uit blik (saai) en een handje pistachenoten (lekker).

De laatste categorie betreft de gezonde, vieze producten. Het is heel erg afhankelijk van je smaak wat je echt vies vindt of niet. Sommige mensen zijn heel kieskeurig en lusten bijv. geen zilvervliesrijst. Dit is zo'n belangrijk basisvoedingsmiddel, dat je moet proberen je hier overheen te zetten. Overhaast niets, je hoeft echt niet gelijk hele stapels zilvervliesrijst tegen heug en meug naar binnen te gaan schuiven! Maar meng het bijv. eerst met witte rijst en wen zo aan de andere structuur en smaak. Het zal je verbazen, maar na een tijdje ga je het waarschijnlijk vanzelf waarderen! Ik had zelf ook zoiets met brood. Tot ong. 10 jaar terug at ik alleen wittebrood en vond ik bruin- en volkorenbrood veel te droog en zwaar. Nu eet ik alleen volkorenbrood nog graag, bruinbrood vind ik wat te zacht naar mijn zin en wittebrood vind ik afschuwelijk. Als je er twee keer op kauwt, is het een vieze, natte kledder geworden, terwijl volkorenbrood veel meer zijn structuur behoudt in je mond. Zo zie je maar hoe het kan lopen!

Het enige wat ik vies vind en wat ik puur eet omdat het gezond is, is lijnzaadolie. Ik neem hiervan enkele eetlepels per dag en het is heeft een nogal typische, bittere smaak. Die smaak is zodanig, dat ik het ook nergens doorheen wil gooien uit angst om de smaak van dat voedsel ermee te verpesten. Er is (naast de voedingswaarde; het bevat heel speciale onverzadigde vetzuren) nog één voordeel aan lijnzaadolie: de hele winter hoef ik geen lippenbalsam meer te gebruiken door die olie! Overigens werkt het ook licht laxerend, wat voor veel lijners een uitkomst zal zijn. Zulk soort overwegingen kunnen dus voldoende zijn om ook iets te eten wat vies is. Maar maak hier geen gewoonte van met veel producten, want dat hou je waarschijnlijk niet vol. Je kunt je het beste concentreren op gezonde, lekkere producten, met hierbij gezonde, saai/neutraal smakende producten ter aanvulling.